Osmanlı’daki İlk Kadın Ressam: Müşfik Hanım

0

Mihri Müşfik Hanım, özellikle portreleriyle tanınan ve çağdaş resim çalışmalarının öncüsü olan bir ressam.1886 yılında İstanbul’da doğan Müşfik Hanım, öğrencilik yıllarında Avrupai bir eğitim almış. Babası, Tıbbiye Nazırı Dr. Çerkez Ahmet Rasim Paşa’dır. Hal böyle ki Müşfik Hanım, aristokrat bir yaşam sürmüş; edebiyat, müzik ve resim ile yakından ilgilenmiş. Bu ilgi alanları içerisinde en çok da resme ilgi göstermiş. Bir gün yaptığı bir resmi Sultan II. Abdülhamit’e takdim etmiş ve böylece saray ressamı Zonaro’nun öğrencisi olmaya hak kazanmış. Mihri Müşfik Hanım, bu sayede Türkiye’de çağdaş resim çalışmalarını başlatan ilk kadın ressam unvanına sahip olur.

Müşfik Hanım’ın portresini yapmihri-musfiktığı kişiler arasında Mustafa Kemal Atatürk ve Papa XV. Benedict de bulunuyor. On yedi yaşındayken İtalyan bir müzik şefi ile tanışan Müşfik Hanım, arkasından Roma’ya kaçmış ve belli bir süre sonra Paris’e geçmiş. Resme olan tutkusu nedeniyle aristokrat yaşamını terk etmiş, yoksul bir hayat sürer olmuş. Paris’te kiraladığı evini atölye olarak da kullanmış olan Müşfik Hanım, burada portre ve gravür ağırlıklı resimler yapmış. Evinin bir odasından kira alarak geçimini sağlamaya çalışmış, kiracılarından biri de eşi Müşfik Selami Bey olmuş. Eşiyle bu sayede tanışan Mihri Müşfik Hanım, evlenince “Müşfik” adını da kullanmaya başlamış. Çağdaş resim akımlarını yakından takip etmiş ve  dışavurumcu bir anlayışla özgün portreler yapmış olan Müşfik Hanım’ın  en önemli eseri ise Naile Hanım’ın portesi sayılıyor. Eser, İttihat ve Terakki Cemiyeti kurucularından Ali Rıza Bey’in annesi olan Naile Hanım’ı betimliyor.

Mihri Hanım, belli bir süre sonra Osmanlı Devleti Maliye Nazırı Cavit Bey’den kızlar için açılacak olan güzel sanatlar okulunda öğretmen olması için telgraf almış ve 1913 yılında İstanbul Darülmuallimat’a öğretmenliğe atanmış. Ressam Hale Asaf’ın teyzesi olan Müşfik Hanım, ardından Güzel Sanatlar Akademisi olan İnas Sanayi Nefise Mektebi’nin ilk kadın yöneticisi olmuş ve yeğeni gibi birçok ressam kadının yetişmesi için burada büyük emek sarf etmiş. Kadın ressamları ilk kez toplu sergi açmaya teşvik eden Mihri Hanım, bu sayede Nazlı Ecevit, Aliye Berger gibi önemli kadın ressamların yetişmesine büyük katkı sağlamış. Tevfik Fikret, Mihri Hanım ile ilgili şu yorumda bulunuyor; “Yukarıda bir hanım var. Resimler yapıyor. Bir de rübabı o kadar güzel yorumluyor ki ‘yazdıklarım bu kadar anlamlı mı imiş?’diye şaşırıyorum.” Mihri Müşfik Hanım, Tevfik Fikret hayata gözlerini yumunca yüzünün kalıbını alarak heykelini yapmış ve bu Türkiye’de yapılan ilk mask çalışması olmuş. Mask, Aşiyan Müzesi’nde sergileniyor.

Bu arada kötü alışkanlıklar ve sosyal çalkantıları nedeniyle Müşfik Bey ile olan evliliği boşanmayla sonuçlanmış. Kız kardeşi Enise Salih Hanım’ı ve yeğeni Hale Asaf’ı kaybettikten sonra Paris’te yaşamak istemeyen sanatçı, ABD’ye taşınmış. Burada zengin Amerikan ailelerine özel dersler vererek geçimini sağlamış. Yaşlılığı yoksulluk içinde geçmiş ve 1954 yılında New York’ta yaşamını yitirmiş. Taha Toros’un kaleme almış olduğu ve Akbank tarafından yayıncılığa kazandırılan “İlk Kadın Ressamlarımız” isimli kitapta Mihri Müşfik Hanım’ın 150’ye yakın eseri kayıt altına alındı.

Bir önceki yazımız olan TOYOTA C-HR başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

.